Virus Nipah là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và phòng ngừa

Nội dung chính:

Virus Nipah là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất hiện nay do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) theo dõi chặt chẽ. Bệnh có thể khởi phát giống cảm cúm nhưng tiến triển rất nhanh, gây viêm não cấp, hôn mê và tử vong chỉ trong vài ngày, trong khi hiện chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu.

Virus Nipah là gì?

Virus Nipah (NiV) là virus RNA thuộc họ Paramyxoviridae, gây bệnh truyền nhiễm lây từ động vật sang người. Virus được phát hiện năm 1999 tại Malaysia, có khả năng gây viêm não cấp và tử vong với tỷ lệ 40–75%, hiện chưa có vaccine phòng bệnh.

Virus Nipah không phải là tác nhân mới xuất hiện, nhưng luôn được xếp vào nhóm nguy cơ cao do khả năng bùng phát dịch và mức độ nguy hiểm. Vật chủ tự nhiên của virus là dơi ăn quả thuộc chi Pteropus. Từ dơi, virus có thể lây sang động vật trung gian và con người thông qua tiếp xúc trực tiếp hoặc thực phẩm nhiễm bẩn.

Theo WHO, Nipah được xếp vào nhóm virus có tiềm năng gây đại dịch nếu không được kiểm soát tốt, do vừa có tỷ lệ tử vong cao vừa chưa có biện pháp điều trị đặc hiệu.

Nipah là loại virus gây bệnh truyền nhiễm nguy hiểm

Virus Nipah nguy hiểm như thế nào?

Virus Nipah đặc biệt nguy hiểm do tỷ lệ tử vong ở người dao động từ 40–75%. Bệnh có thể gây viêm não cấp, suy hô hấp và hôn mê chỉ trong 24–48 giờ, ngay cả người sống sót vẫn có nguy cơ di chứng thần kinh lâu dài.

Không giống nhiều bệnh truyền nhiễm khác, Nipah có thể tiến triển rất nhanh từ giai đoạn nhẹ sang nguy kịch. Một số trường hợp tử vong xảy ra chỉ sau vài ngày kể từ khi xuất hiện triệu chứng thần kinh đầu tiên.

Đáng lưu ý, người sống sót sau nhiễm virus Nipah không phải lúc nào cũng hồi phục hoàn toàn. Các di chứng được ghi nhận bao gồm co giật kéo dài, suy giảm trí nhớ, rối loạn cảm xúc và khả năng tái phát viêm não sau nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Virus Nipah lây truyền qua những đường nào?

Nhiễm virus Nipah thường khởi phát với triệu chứng giống cúm như sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau cơ. Bệnh có thể nhanh chóng tiến triển nặng, gây lú lẫn, co giật, viêm não cấp, suy hô hấp và hôn mê.

Giai đoạn đầu, các triệu chứng không đặc hiệu khiến người bệnh dễ chủ quan hoặc nhầm lẫn với cảm cúm thông thường. Tuy nhiên, chỉ sau vài ngày, virus có thể tấn công hệ thần kinh trung ương.

Khi xuất hiện các dấu hiệu như rối loạn ý thức, buồn ngủ bất thường, co giật hoặc khó thở, người bệnh cần được nhập viện ngay lập tức. Đây là các dấu hiệu cảnh báo bệnh đang chuyển sang giai đoạn nguy kịch.

Virus Nipah có thể lây từ động vật qua người, qua thực phẩm chứa virus, từ người sang người qua tiếp xúc

Triệu chứng nhận biết nhiễm virus Nipah

Virus thường khởi phát từ những triệu chứng dễ nhầm lẫn với cúm

Thời gian ủ bệnh của virus Nipah là bao lâu?

Thời gian ủ bệnh của virus Nipah thường kéo dài từ 4–14 ngày, nhưng trong một số trường hợp hiếm có thể lên tới 45 ngày. Thời gian ủ bệnh dài khiến việc theo dõi và kiểm soát dịch trở nên khó khăn hơn.

Khoảng ủ bệnh không cố định là một trong những thách thức lớn trong phòng chống Nipah. Người nhiễm có thể không biểu hiện triệu chứng trong nhiều tuần nhưng vẫn có nguy cơ phát bệnh sau đó.

Vì lý do này, những người trở về từ khu vực đang có dịch hoặc có tiền sử tiếp xúc với nguồn lây cần được theo dõi y tế chặt chẽ trong thời gian dài.

Đã có phương pháp điều trị virus Nipah chưa?

Chẩn đoán virus Nipah chủ yếu dựa vào xét nghiệm Realtime RT-PCR để phát hiện RNA virus trong máu, dịch hô hấp hoặc dịch não tủy. Ngoài ra, xét nghiệm ELISA và nuôi cấy virus được sử dụng trong một số trường hợp đặc biệt.

Do triệu chứng ban đầu không đặc hiệu, việc khai thác tiền sử dịch tễ đóng vai trò rất quan trọng. Bác sĩ sẽ đánh giá nguy cơ dựa trên việc người bệnh có tiếp xúc với dơi, động vật nghi nhiễm hoặc người bệnh hay không.

Các xét nghiệm chẩn đoán Nipah chỉ được thực hiện tại những phòng thí nghiệm đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học cao.

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine phòng virus Nipah. Việc điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ, kiểm soát triệu chứng, hỗ trợ hô hấp và xử trí biến chứng thần kinh nhằm giảm nguy cơ tử vong. Người bệnh nặng thường cần điều trị hồi sức tích cực, bao gồm thở máy, kiểm soát co giật và theo dõi chức năng thần kinh liên tục.

Nhiều nghiên cứu đang được tiến hành nhằm phát triển vaccine và thuốc kháng virus, tuy nhiên đến nay vẫn chưa có phương pháp nào được phê duyệt sử dụng rộng rãi.

Hiện chưa có thuốc đặc trị virus Nipah

Cách phòng ngừa nguy cơ nhiễm virus Nipah

Phòng ngừa virus Nipah tập trung vào tránh tiếp xúc với dơi và động vật nghi nhiễm, không sử dụng thực phẩm bị ô nhiễm, tuân thủ vệ sinh cá nhân và áp dụng biện pháp bảo hộ khi chăm sóc người bệnh.

WHO và Bộ Y tế khuyến cáo không ăn trái cây có dấu hiệu bị dơi cắn, luôn rửa sạch và gọt vỏ trước khi sử dụng. Người dân cần tránh tiếp xúc trực tiếp với động vật bị bệnh hoặc nghi nhiễm.

Trong môi trường y tế, nhân viên cần tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp phòng hộ cá nhân. Người trở về từ vùng có dịch nếu xuất hiện sốt, đau đầu, mệt mỏi hoặc rối loạn ý thức cần đến cơ sở y tế ngay và khai báo đầy đủ tiền sử dịch tễ.

Virus Nipah là bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao và chưa có biện pháp điều trị đặc hiệu. Việc hiểu rõ con đường lây truyền, triệu chứng và cách phòng ngừa là yếu tố then chốt để chủ động bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng và ngăn ngừa dịch bệnh Nipah bùng phát.